🔔 मासिक खर्चासाठी तातडीची आर्थिक गरज. मराठी अभ्यास केंद्राला प्रत्येक महिन्याला ₹४० ते ₹५० हजारांची आवश्यकता आहे. ₹१० पासून मासिक वर्गणीदार व्हा. आता मदत करा 🤝

मराठी शाळा

पार्श्वभूमी

आपल्याकडच्या अभिजन वर्गाला जागतिकीकरणाच्या काळात मराठीतून शिकणे हे संकुचितपणाचे लक्षण वाटू वागले तर बहुजनवर्गाला मराठीतून शिकणे म्हणजे विकासाच्या संधीची दारे बंद होणे वाटू लागले.

इंग्रजी माध्यमातून शिक्षण म्हणजे जागतिक दर्जाचे शिक्षण आणि मराठी शाळेतून शिक्षण म्हणजे आपल्या मुलांना मागे ठेवणे अशी समीकरणे समाजमानसात रुतून बसली.

मराठी भाषा ज्ञानभाषा म्हणून घडण्यासाठी आणि टिकण्यासाठी मराठी शाळा टिकणे अपरिहार्य आहे. प्रचंड बुद्धिमत्ता असलेले पण मातृभाषेपासून तुटलेले लोक आपापल्या क्षेत्रातले नवे ज्ञान इंग्रजीतच फिरत ठेवतात. याचे दूरगामी परिणाम भयावह आहेत. म्हणूनच मराठी भाषेची वाढ आणि संवर्धन करण्यासाठी मराठी शाळा सक्षम कराव्या लागतील, हे ओळखून मराठी शाळा या गटाची स्थापना करण्यात आलेली आहे.

ध्येये - उद्दिष्टे

मराठी शाळांच्या सरसकट सेमी इंग्रजीकरणाला विरोध आणि त्यासाठी शासनाकडे पाठपुरावा. मराठी शाळांच्या बाजूने व्यापक समाजाची मानसिकता घडवणे.

मराठी शाळा गुणवत्तापूर्ण करणे. मराठी माध्यमातील पालकांशी संवाद साधणे आणि त्यांचे सक्षमीकरण करणे.

युवा वर्गाला मराठी शाळांच्या प्रश्नांचे गांभीर्य समजावून सांगणे व त्यांना मराठी शाळांच्या चळवळीत सामील करून घेणे.

कृतिकार्यक्रम

  • शासन व स्थानिक स्वराज्य संस्थांना मराठीतून सर्व विषय शिकण्याचा पर्याय ठेवण्यास भाग पाडणे.
  • महाराष्ट्रातील शाळांमध्ये चाललेल्या प्रयोगांचे तसेच विज्ञान परिषदेसारख्या संस्थांमधील उपक्रमांचे सार्वत्रिकीकरण करणे.
  • गटचर्चा, क्षेत्रभेटी, भित्तिपत्रके, प्रदर्शने, मेळावे इत्यादी आयोजित करणे.
  •  ग्रंथाली, थिंक महाराष्ट्र, वसंत व्याख्यानमाला इत्यादींशी जोडून व्याख्याने, परिसंवाद इत्यादी कार्यक्रमांचे आयोजन करणे. नववर्षाच्या स्वागतयात्रांमध्ये मराठी शाळांचा सहभाग वाढवणे.
  • राष्ट्रीय सेवा योजना, मराठी वाङ्‍मय मंडळ यांच्यासोबत कार्यक्रमांचे आयोजन करणे.

संस्थेची विविध कार्ये

१७ एप्रिल २००८
१७ एप्रिल २००८

‘मराठी शाळा टिकवायच्या कशा व कशासाठी?’ - राज्यव्यापी परिषद, पंत वालावलकर शाळा, कुर्ला

‘मराठी शाळा टिकवायच्या कशा व कशासाठी?’ या विषयावरील राज्यव्यापी परिषद मराठी अभ्यास केंद्रातर्फे आयोजित करण्यात आली. या परिषदेला शिक्षक, संस्थाचालक, मुख्याध्यापक, राजकीय पक्षांचे प्रतिनिधी यांची उपस्थिती लाभली. परिषदेपूर्वी कुर्ला ते ठाणे या परिसरातील मराठी शाळांच्या वास्तवाचे परीक्षण करण्यासाठी सर्वेक्षण मोहीम हाती घेण्यात आली. पालक, संस्थाचालक, मुख्याध्यापक, शिक्षक यांच्यासाठी विविध प्रश्नावल्यांद्वारे हे सर्वेक्षण करण्यात आले. 

शिक्षकतज्ज्ञ रमेश पानसे, सुषमा पाध्ये, नंदिनी बर्वे, आमदार विनोद तावडे, शिरीष पारकर, अमरकौर शाळेचे संस्थाचालक बाळासाहेब म्हात्रे, महात्मा गांधी विद्यामंदिरचे संस्थाचालक मिलिंद चिंदरकर, पालक प्रतिनिधी मयूरेश गद्रे, अमृता कुलकर्णी इत्यादी विविध क्षेत्रांतील मान्यवर या परिषदेत सहभागी झाले.

या परिषदेमुळे मराठी शाळांच्या प्रश्नांचा आवाज समाजापर्यंत आणि प्रसारमाध्यमापर्यंत पोहोचण्यास बळ मिळाले.

८ डिसेंबर, २०१०
८ डिसेंबर, २०१०

‘लढा मराठी शाळांचा’ – राज्यव्यापी परिषद, दादर, मुंबई

मराठी शाळांना अनधिकृत ठरवून त्या बंद करण्यासाठी आणि बंद न केल्यास फौजदारी कारवाई करण्यासाठी पुढे सरसावलेल्या शासनाच्या दडपशाहीचा निषेध करण्यासाठी दादर येथील मुंबई मराठी ग्रंथसंग्रहालयाच्या सुरेंद्र गावस्कर सभागृहात ‘लढा मराठी शाळांचा’ ह्या राज्यव्यापी परिषदेचे आयोजन करण्यात आले होते. शिक्षण हक्क समन्वय समिती, ग्राममंगल, मराठी अभ्यास केंद्र, समर्थ भारत व्यासपीठ आणि मराठी एकजूट ह्या संस्थांनी एकत्रितपणे या परिषदेचे आयोजन केले होते. महाराष्ट्रभरातील मराठी शाळा, डी.एड. - बी.एड. महाविद्यालयांचे प्रतिनिधी, संस्थाचालक, शिक्षक आणि मुख्याध्यापक या परिषदेस मोठ्या संख्येने उपस्थित होते. शिक्षण हक्क समन्वय समितीचे श्री. अरुण ठाकूर, ग्राममंगलचे विश्वस्त प्रा. रमेश पानसे, मराठी अभ्यास केंद्राचे अध्यक्ष प्रा. दीपक पवार, मराठी अभ्यास केंद्राच्या प्रा. वीणा सानेकर, भारतीय विद्यार्थी सेनेचे अध्यक्ष अभिजित पानसे, महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेचे प्रतिनिधी अनिल शिदोरे, पत्रकार शुभदा चौकर, शिक्षणतज्ज्ञ विजया चौहान आदी मान्यवरांनी आपल्या भूमिका मांडल्या.

या परिषदेच्या निमित्ताने प्रा. वीणा सानेकर यांच्या ‘लढा मराठी शाळांचा’ या पुस्तिकेचे प्रकाशन ज्येष्ठ शिक्षणतज्ज्ञ प्रा. रमेश पानसे यांच्या हस्ते झाले.

२००८ - २०१०
२००८ - २०१०

विविध कार्यशाळा

  1. ६ सप्टेंबर २००८ रोजी कुर्ला येथील अशोक चाळके यांच्या शाळेत इंग्रजीची कार्यशाळा आयोजित करण्यात आली. इंग्रजीचे तज्ज्ञ विजय परब यांनी या कार्यशाळेत शिक्षकांना मार्गदर्शन केले. 
  2. १७ सप्टेंबर २०१० ते २० सप्टेंबर २०१० रोजी मधुरम चॅरिटेबल ट्रस्टच्या जुम्मापट्टी येथील माणगाववाडीतील आश्रमशाळेत इंग्रजी अध्यापनाचीकार्यशाळा घेण्यात आली. श्री. विजय परब यांनी या प्रसंगी पहिली ते चौथीच्या इंग्रजीच्या अभ्यासक्रमावर लक्ष केंद्रित केले आणि उपस्थित शिक्षकांच्या प्रश्नांना मोकळेपणाने उत्तरे दिली.
  3. २४ ते २७ डिसेंबर २०१० - ८४व्या अखिल भारतीय साहित्यसंमेलनात (ठाणे) मराठी शाळांच्या दृष्टीने जनजागृती करण्याचे प्रयत्न तसेच युनिकोड प्रशिक्षण कार्यशाळेचे आयोजन.
२००८
२००८

माध्यम पडताळणी प्रकल्प

मराठी पालकांचा ओढा इंग्रजी शाळांकडे वाढत असल्याचे सध्याचे चित्र आहे. त्यामागील पालकांची मानसिकता जाणून घेणे आम्हाला महत्त्वाचे वाटले. म्हणूनच याची सत्यता पडताळणी व मराठी शाळांकडे पालक वळावेत याकरिता पालकांसाठी आणि मराठी शाळांसाठी काय उपक्रम राबवता येतील हे पाहण्याकरिता मराठी अभ्यास केंद्र आणि राष्ट्रीय सेवा योजना यांच्या संयुक्त प्रयत्नाने वरळी बी. डी. डी. चाळींमध्ये ‘माध्यम पडताळणी प्रकल्प’ हाती घेण्यात आला.

 

वरळी, मुंबई येथील बीडीडी चाळीतील ८००० कुटुंबांतील पालकांचा शिक्षणाच्या माध्यमाविषयीचा कल दर्शवणारे सर्वेक्षण आणि आपल्या मुलांना आग्रहाने मराठी माध्यमात पाठवणाऱ्या पालकांचे निवडक लेख यांचा समावेश असलेले ‘शिक्षणाचे मराठी माध्यम : अनुभव आणि अस्वस्थ वर्तमान’ हे पुस्तक ८ डिसेंबर २००८ रोजी मराठी अभ्यास केंद्रातर्फे प्रकाशित करण्यात आले. या प्रसंगी मुंबईचे महापौर सुनील प्रभू, अभिनेत्री संपदा जोगळेकर, भूषण कडू, संगीतकार कौशल इनामदार इत्यादी मान्यवर उपस्थित होते, तर महाराष्ट्रातील विविध प्रयोगशील शाळांनी त्यांच्या शाळांमध्ये गुणवत्तावाढीसाठी केलेल्या प्रयोगांचे सादरीकरण करून शैक्षणिक प्रदर्शनातही सहभाग घेतला.

२०१० - २०२५
२०१० - २०२५

मराठी शाळांच्या मान्यतेसाठी आंदोलन

४ सप्टेंबर २०१० पासून मराठी अभ्यास केंद्राने मराठी शाळांना मान्यता मिळण्याबाबतच्या आंदोलनात शिक्षण हक्क समन्वय समितीसोबत सक्रिय सहभाग घेतला. धरणे आंदोलन, उपोषण, पत्रकार परिषदा, सभा अशा विविध मार्गाने हा लढा दिला. या लढ्याला २०१३ मध्ये यश आले. या लढ्यादरम्यान मराठीतून शिक्षणाची राज्यव्यापी चळवळच महाराष्ट्रात उभी राहिली. मराठीतून शिक्षण या मुद्द्याकडे इतक्या ठळकपणे प्रथमच शासनाचे - माध्यमांचे लक्ष वेधले गेले. मराठी शाळांचे राज्यव्यापी संघटन या लढ्यातून उभे राहिले, ही काळाची गरजच होती. खेरीज मराठी शाळांच्या उज्ज्वल भवितव्यासाठी आणि मराठीतून गुणवत्तापूर्ण शिक्षणासाठी कोणत्या दिशेने प्रयत्न करायला हवेत, या दृष्टीने लढ्यात सहभागी असलेल्या शाळांनी जे विचारमंथन केले त्यातून मराठी शाळांमधील आदानप्रदानाची वाट खुली झाली. विशेषतः शिक्षणात प्रयोग करणारे रमेश पानसे, अरुण ठाकूर, रवींद्र धनक अशी नावे या लढ्याशी सक्रियपणे जोडली गेल्याने मराठीतून शिक्षणाच्या परिवर्तन विचाराला ठोस बैठक लाभण्यास मदत झाली.

२०१५-२०१७
२०१५-२०१७

महाराष्ट्रातील प्रयोगशील मराठी शाळांचे अभ्यासदौरे

खानापूर-बेळगाव येथील सीमाभागातील शिक्षकांसाठी अभ्यास केंद्राच्या पुढाकाराने दोन वेळा महाराष्ट्रातील प्रयोगशील मराठी शाळांचा अभ्यासदौरा आयोजित करण्यात आला होता. या दौऱ्यामुळे सीमाभागातील प्राथमिक शिक्षणात काही प्रमाणात नावीन्य आले. तसेच हे शिक्षक महाराष्ट्रातील शिक्षकांशी जोडले गेले. साधना गोरे या दोन्ही दौऱ्यांच्या समन्वयक होत्या.

  1. पहिला दौरा २९ जून २०१५ ते ४ जुलै २०१५ या काळात करण्यात आला. त्यामध्ये पुढील शाळा पाहण्यात आल्या -
  • मिरजेतील जिल्हा परिषदेच्या शाळा (सावळी, बामलोणी –कुपवाड १ व २)
  • कमला निंबकर बालभवन, फलटण, सातारा
  • अक्षरनंदन, पुणे
  • लर्निंग होम, पुणे
  • जीवन विकास मंदिर, शिरूर, पुणे
  • गुरुकुल शाळा, शिंदेवाडी, नाशिक
  • आनंदनिकेतन, नाशिक
  • महात्मा गांधी विद्यालय, वांद्रे, मुंबई
  • अ. भि. गोरेगावकर इंग्लिश स्कूल, गोरेगाव, मुंबई

 

  1. दुसरा दौरा २ ऑगस्ट ते ५ ऑगस्ट २०१७ या काळात करण्यात आला. त्यामध्ये पुढील शाळा पाहण्यात आल्या - 
  • सावंतवाडी येथील जिल्हापरिषदेच्या दोन शाळा (आंबेगाव, कुणकेरी)
  • पटवर्धन विद्यालय, रत्नागिरी
  • कृष्णाजी चिंतामण आगाशे प्राथमिक शाळा, रत्नागिरी
  • लोकमान्य टिळक विद्यामंदिर, चिखलगाव, रत्नागिरी
  • सृजन-आनंद विद्यालय, कोल्हापूर
२०१७ - २०२५
२०१७ - २०२५

मराठीप्रेमी पालक महासंमेलन

गुणवत्तापूर्ण मराठी शाळांसाठी पालकांनी आग्रही भूमिका घ्यायला हवी, पालकांचे सक्षमीकरण करायला हवे याकरता आम्ही ‘मराठीप्रेमी पालक महासंमेलन’ ही संकल्पना २०१७ पासून मुंबई आणि परिसरातील विविध शाळांमध्ये राबवत आहोत. हे संमेलन दोन दिवसीय असते. त्यामध्ये मुलांच्या व्यक्तिमत्त्व विकासातील पालकांची आणि शिक्षकांची भूमिका, गुणवत्तापूर्ण शिक्षण सर्वांसाठी, मराठी माध्यमातील यशवंतांच्या यशोगाथा, शालेय शिक्षणातील भाषा, कला आणि क्रीडा समृद्धी, शिक्षणाचे माध्यम आणि पालक म्हणून माझी भूमिका, मराठी शाळांसमोरील आव्हाने आणि नावीन्यपूर्ण उपाय, मराठी शाळांसाठी आम्ही काय करणार? इत्यादी सत्रे आयोजित केली जातात. तसेच जागर फेरी, महाराष्ट्रातील विविध प्रयोगशील मराठी शाळांमधील साहित्याचे आणि ग्रंथांचे प्रदर्शन भरवण्यात येते. संमेलनात आयोजक शाळेतील शिक्षक-पालकांसोबतच त्या परिसरातील इतर शाळांतील शिक्षक- पालकांनाही आवर्जून सहभागी करून घेतले जाते. 

कृतिगटाच्या कार्याची काही क्षणचित्रे

आवाहन

  • मराठी शाळांसाठी आरक्षित भूखंडावर अतिक्रमण होत असल्यास ते थांबवण्यासाठी प्रयत्न करावेत.
  • लायन्स क्लब, इनर्व्हिल क्लब, कोमसाप, ग्रंथसंग्रहालये इत्यादी संस्थांना मराठी शाळांशी जोडून शाळा सक्षमीकरणाच्या उपक्रमांमध्ये सहभागी करावे.
  • मराठी शाळांतून शिकून विविध क्षेत्रांमध्ये यशस्वी झालेल्या मराठी विद्यार्थ्यांची माहिती मराठी अभ्यास केंद्रास पाठवावी. किंवा ही माहिती समाजमाध्यमांवर टाकण्याचे प्रयत्न करावेत.
  • देवस्थाने, ज्ञातिसंस्था, पर्यटन, कौटुंबिक कार्यक्रम ह्यांवर आपण सढळपणे पैसा खर्च करतो. त्यामुळे ज्यांना शक्य आहे त्यांनी मराठी शाळा वाचवणे ही सुद्धा आपली सांस्कृतिक जबाबदारी आहे हे समजून आर्थिक सहकार्य करावे.
  • मातृभाषा मराठीतून शिक्षण हा आपल्या मुलांचा हक्क आहे आणि त्यांच्या सर्वांगीण विकासाकरता मायबोलीच अपरिहार्य आहे हे ओळखून पालकांनी आपल्या मुलांना मराठी शाळांमध्ये शिकवावे.
  • मराठी शाळांनी आपली गुणवत्ता, प्रयोगशीलता अधिक ठळकपणे समाजापुढे यावी ह्यासाठी प्रसिद्धीची आवश्यक ती तंत्रे आत्मसात करावीत. त्यासाठी आवश्यक तिथे प्रसारमाध्यमांचे सहकार्य घ्यावे.
  • मराठी शाळांमधील प्रयोगशाळा, वाचनालये, संगणक प्रयोगशाळा सक्षम व्हाव्यात म्हणून प्रयत्न करावेत.